กระเบื้องลายโบราณ encaustic cement tile และการเกิดฝ้าขาวของปูน (Efflorescence)

ฝ้าขาวบนผิวหน้ากระเบื้องลายโบราณคืออะไร

  ผลิตภัณฑ์ใดๆที่ทำจากปูนซีเมนต์หรือมีส่วนผสมของปูนซีเมนต์ เช่น กระเบื้องลายโบราณ, กระเบื้องปูพื้น, กระเบื้องตัวหนอน, กระเบื้องมุงหลังคา, อิฐบล็อก, ปูนฉาบปูนปั้นต่าง ๆ , รูปปั้นหรือรูปปูนหล่อ ฯลฯ จะต้องเกิดรอยด่างขาวขึ้นบนพื้นผิวของผลิตภัณฑ์นั้นๆเมื่อนำมาใช้งานในภายหลังเสมอ ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Efflorescence หรือ การเกิดฝ้าขาวของปูน

ฝ้าขาวที่เกิดขึ้นแม้จะไม่กระทบกับความแข็งแรงของผลิตภัณฑ์นั้นๆ แต่ก็เป็นที่ขัดเคืองสายตา โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีสีผสมซีเมนต์ [Inorganic pigments] ผสมอยู่ จะเห็นฝ้าขาวถูกขับให้เห็นเด่นชัดมากกว่าผลิตภัณฑ์ที่ใช้ปูนซีเมนต์ล้วน ๆ

แม้ว่าตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ได้มีการค้นคว้าวิจัยปรากฏการณ์ของการเกิดฝ้าขาวนี้ แต่จวบจนปัจจุบัน ก็ยังไม่พบวิธีการใด ๆ ที่จะสกัดกั้นการเกิดฝ้าขาวนี้ได้อย่างมีประสิทธิผล อย่างไรก็ตาม ผลจากการเฝ้าติดตามศึกษา ก็ทำให้เข้าใจถึงขบวนการสำคัญที่ก่อให้เกิดปรากฏการณ์นี้

การกำเนิดของฝ้าขาว

จากการวิเคราะห์พบว่า ฝ้าขาวจะมีองค์ประกอบสำคัญที่อยู่ในรูปของ เกลือหินปูน ซึ่งมีคุณสมบัติไม่ละลายในน้ำ เกลือหินปูนนี้เกิดขึ้นเนื่องจากเมื่อต้องการนำปูนซีเมนต์มาใช้งาน จำเป็นต้องผสมกับน้ำ ผลก็คือจะเกิดน้ำด่าง ขึ้นเป็นจำนวนมาก ในขณะปูนแข็งตัวและเริ่มแห้ง น้ำด่าง จำนวนนี้ก็พยายามหาทางระเหย โดยผ่านพื้นผิวของผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสกับอากาศ แต่เนื่องจากสิ่งที่ระเหยได้คือน้ำ ดังนั้นสิ่งที่ถูกทิ้งไว้เบื้องหลังคือความเป็นด่าง [Alkalinity] ซึ่งเมื่อสัมผัสกับก๊าชคาร์บอนไดออกไซด์ ในอากาศ ก็จะทำปฏิกิริยากันเกิดเป็นเกลือหินปูน ขึ้น ตามสมการเคมีดังนี้

การเกิดของเกลือหินปูน ในขณะที่ปูนกำลังเริ่มแข็งตัวนี้ เป็นปรากฏการณ์การเกิดฝ้าขาวในปูนขั้นปฐมภูมิ [Primary efflorescence] แม้ว่าในระยะแรกที่เกิด จะเป็นเกลือหินปูน ที่ไม่ละลาย ต่อเมื่อทิ้งให้เกิดปฏิกิริยาทางเคมีต่อเนื่องกับก๊าชคาร์บอนไดออกไซด์ ในอากาศภายใต้ความชื้นที่เหมาะสมไปสักระยะหนึ่ง ก็จะกลายเป็นเกลือหินปูนไบคาร์บอเนต ซึ่งเป็นเกลือที่สามารถละลายน้ำตามสมการเคมี

อนึ่ง ยังมีการเกิดฝ้าขาวอีกชนิดหนึ่งที่เรียกว่า ปรากฏการณ์การเกิด ฝ้าขาวในปูนขั้นทุติยภูมิ [Secondary efflorescence] ซึ่งไม่ใช่จะเกิดเฉพาะกับวัสดุที่ทำจากปูนซิเมนต์ แต่อาจเกิดกับอิฐแดงก่อกำแพง กระเบื้องปูพื้นดินเผา กระเบื้องเซรามิค [Ceramic] หินอ่อน หินธรรมชาติต่างๆ ฯลฯ

โดยมีองค์ประกอบที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ดังนี้

•  เป็นวัสดุที่มีเกลือที่ละลายน้ำได้ของแคลเซียม [Calcium] โปตัสเซียม [Potassium] แมกนีเซียม [Magnesium] อยู่ในวัสดุนั้นๆ

•  ความชื้นที่อาจจะเกิดจากน้ำฝน น้ำใต้ดิน น้ำท่วม ฯลฯ สามารถแทรกซึมเข้าไปในเนื้อของวัสดุนั้นๆ เพื่อละลายเกลือให้กลายเป็นน้ำด่าง

•  มีจุดที่น้ำด่างสามารถซึมทะลุขึ้นไปบนพื้นผิวเพื่อสะดวกแก่การระเหยของน้ำ โดยอาจเป็นรอยแตกร้าวหรือจุดที่วัสดุมีเนื้อพรุน ฯลฯ

ฝ้าขาวในปูนขั้นทุติยภูมิ [Secondary efflorescence] นี้จะเกิดกระจายเป็นหย่อมๆเฉพาะจุดเฉพาะที่ จะมีปริมาณมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความหนาแน่นของเนื้อวัสดุและปริมาณน้ำด่างที่แต่ละจุดอุ้มสะสมไว้

กลับหน้าแรก : กลับหน้าแรก กระเบื้องลายโบราณ